طب منظوم

11. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 36300 آغاز: آغاز منظومه: از برای راحت خلق جهان ×× کرده ام نثر حکیمان نظم ازان / بی تکلف تا بماند در ضمیر ×× یادگاری در جهان بس بی نظیر؛ آغاز: وگر تلخه یا خون بود یار آن ×× یقین تلخ گردد در آن دم دهان؛ انجام: ز گاو بط و زاغ آبی دگر ×× ستانی تو از هر سه تعجیل تر ناظم (طبق برخی ابیات نسخه حاضر): پیر ابن نصیر و به قول منزوی با نام یا تخلص پیر فرزند آفتاب جهان است که در دیباچه این منظومه شش نسل خود را بیان کرده که به سلطان «شمس الدین التمش (التتمش) غوری» (607-634ق) از پادشاهان دهلی منتهی می‌شود. منزوی در فهرست مشترک وی را همان «پیر محمد بهارنوی» سراینده «دلائل النبض» (در 1230ق) و «دلائل البول» می‌داند. منظومه ای مفصلی است در قالب مثنوی، مشتمل بر دیباچه، «مقدمه» و چهارده «باب» و هر باب دارای چندین «فصل» و سربندهای «نوع دیگر»: 1. امراض سر (بیست فصل)، 2. در علت‌های چشم (بیست و شش فصل)، 3. شرح علاج و علت‌های گوش و بینی و دهان و دندان و حلق (سی فصل)، 4. علت سرفه و سینه و شش و دل و معده (بیست و شش فصل)، 5. در علت‌های جگر و سپرز و غیره (پانزده فصل)، 6. علت‌های مثانه و قضیب و خصیه و رحم (پانزده فصل)، 7. علت‌های رحم (بیست فصل)، 8. علت‌های مفاصل، پای و پشت (ده فصل)، 9. علت‌هایی که بر سطح بدن عارض شود (چهل فصل)، 10. تب‌ها (چهار فصل)، 11. مباشرت (بیست و دو فصل)، 12. تریاق‌ها (دوازده فصل)، 13. شناختن علت‌ها (چهارده فصل)، 14. در لابدّی (پانزده فصل). از این منظومه ظاهراً تنها یک نسخه خطی دیگر در کتابخانه همدرد کراچی پاکستان است که منزوی آن را معرفی نکرده، موجودی نسخه از اواسط فصل اول از باب اول (علامات دردسر) تا فصل سوم از باب هفتم (مانع حمل) است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 12؛ افتادگی: آغاز و انجام؛ اهدایی: رهبری، مهر 1386؛ کاغذ: نخودی هندی، جلد: گالینگور، 173گ، 19 سطر، اندازه: 12×20/5سم [اهدائی رهبر: 9 - 335]