شرح نصاب الصبیان

16. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3555/1 آغاز: (در اواسط شرح دیباچه نصاب): اداء معنی اول میدهد زیرا که محسود دائما عزیز است و اما حفد چون مجهول بود ادای معنی ثانی بر عکس میدهد زیرا که محفود بمعنی مخدوم است و خواری از آن مستفاد نمیشود ... بسط، مردم اهل هنر و فضل دائماً محسود باشند و مردم جاهل فرومایه را حاسد نباشد؛ انجام: و بهم رسیدن آدم و حواء در کوه عرفات در تفاسیر مشهور و مسطور است و الحمدلله وحده على يد الفقير ... عبدالجلیل بن منلا عبدالجمیل الشامی اصلا و البغدادی منشأ و مولداً و الحنفی مذهبا و الرفاعی طريقة ... سنه 1130 شرح است بر نصاب ابونصر فراهی و در آغاز قرن 9 (در حدود 819) تألیف شده و در فرهنگ‌نامه‌ها (از آقای علی نقی منزوی) نیامده. شیوه این شرح چنین است که پس از نقل هر یک بیت از نصاب (با یک واژه یا جمله از دیباچه) نخست با عنوان «شرح» به ترجمه تمام بیت و آنگاه تجزیه و ترکیب و اشتقاق اجزاء بیت و سپس ذیل چند «بسط» به شرح و تفصیل نکات ادبی و تاریخی متناسب با مضمون بیت پرداخته است. این کتاب با شرح بیت زیر (که از زوائد بر نصاب فراهی است) پایان یافته است شعر این است: ناس و انس و اناس آدمیان ×× پدر و مادر آدم و حوا. مؤلف در ذیل بسط (اول) شرح این بیت (از قطعه 4): عقار و قهوه و راح و مداح و قرقف می ×× کمی دلاور و فارس سوار و صید شکار. بمناسبت تشابه لفظی با فارس بمعنی سوار که در بیت آمده از اقلیم فارس و تاریخ تألیف یاد کند و گوید «اکنون شهر بزرگ او شیراز است و در این ایام که سنه تسع عشر و ثمانمایه است از اختلاف فرزند امیر تیمور خرابی تمام بدو دست داده امید است که بخیر خواهد انجامید». از مؤلف این شرح تا این زمان جز همین اطلاع اندک ندارم که در 818 می‌زیسته و از اهل سنت بوده (به گواهی قرائن موجود)؛ خط: نسخ، کا: عبدالجلیل بن ملا عبدالجمیل شافعی رفاعی، تا: 1130ق؛ افتادگی: آغاز؛ جلد: تیماج قهوه‌ای، 18 سطر، اندازه: 16×25سم [ف: 10 - 1515]