شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:
شرح قصيدة لامية العجم
پیوند کوتاه:
/m/191386
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
—
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- بهاء الدوله
- تاریخ کتابت:
- بیتاریخ
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 10 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نسخ
- تعداد برگ و سطر:
- 14 برگ • 21 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 17/5×31سم
- کاغذ و جلد:
- فرنگی • تیماج سبز
آغاز نسخه
« اصالة الرآی صانتنی عن الخطل ×× و حلية الفضل زانتی عن العطل؛ این رایی الاصيل يصونني عن الاضطراب في القول و العمل »
انجام نسخه
« قدر شحوک لامر ان فطنت له ×× فار بابنفسک ان ترعى مع الحمل؛ المعنى قدرموک و اهلوک لامر ... حساده الذين يؤثر و اهلاک ... و يتربصون به الدوائر اعاذنا الله منها و قد قيل ما قل فقده جل تمت معانی هذه القصيده.
لامیه طغرائی نیز شرح بسیار دارد و شرح حاضر، هیچیک از آنها که نگارنده میشناخت مطابقت ندارد »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
پس از پایان شرح لامیة العجم (ص 380-410 دفتر) قصاید قطعاتی از این شعراء یاد شده: قصیدهای با قافیه الف از میرزا محمد نصیر طبیب اصفهانی، ابیاتی با قافیه مثنوی از شریف ابن الهار درباره بازی شطرنج شرح اعمال مهرههای آن در صدر این ابیات با قلم قرمز نوشته زیر که آمیخته با استعارات است دیده میشود: فی موضع الشطرنج ما فيه من الحكم قيل هو عقلان متجادلان جيشان متقابلان تجمعهم رقعة الجلود الشبيهه ببقعة الوجود، ضعوا مند لافي غاية التحرير للخيل الرجل الملك الوزير يناظرون بالدرج الدقايق موزونون بميزان الحقائق. اینک نخستین ابیات منظومه شطرنجیه: «الشاه لا يحضر عند الشاه ×× لانها من اعظم الدواهي / الرخ لايولج فى المضايق ×× اذ ذالک بالطيور غير لائق/ العقد كالبيدق فى التحصين ×× ضربة الفرزين كالبکمين/ كذا اعتضاد الشاه للفرزان ×× موعظة في السير، للسلطان. پایان: قدر زوه للهدى متالا ×× ان الحكيم يضرب الا مثالا/ هذه خاتمه الارجوزه ×× ما حوت من حكم عزيزه»، قصیدهای کوتاه از حسام الدین عیسی بن سنجر بن بهرام اربلی المولد عامری النسب، ابیاتی از نابغه جعدی، ابوالحسن علی بن نبیه
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 20 • صفحه 412 • ردیف 10
متن فنخا:
10. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 3322/5
آغاز: اصالة الرآی صانتنی عن الخطل ×× و حلية الفضل زانتی عن العطل؛ این رایی الاصيل يصونني عن الاضطراب في القول و العمل؛ انجام: قدر شحوک لامر ان فطنت له ×× فار بابنفسک ان ترعى مع الحمل؛ المعنى قدرموک و اهلوک لامر ... حساده الذين يؤثر و اهلاک ... و يتربصون به الدوائر اعاذنا الله منها و قد قيل ما قل فقده جل تمت معانی هذه القصيده.
لامیه طغرائی نیز شرح بسیار دارد و شرح حاضر، هیچیک از آنها که نگارنده میشناخت مطابقت ندارد؛ خط: نسخ، کا: بهاء الدوله، بیتا؛ پس از پایان شرح لامیة العجم (ص 380-410 دفتر) قصاید و قطعاتی از این شعراء یاد شده: قصیدهای با قافیه الف از میرزا محمد نصیر طبیب اصفهانی، ابیاتی با قافیه مثنوی از شریف ابن الهار درباره بازی شطرنج و شرح اعمال و مهرههای آن در صدر این ابیات با قلم قرمز نوشته زیر که آمیخته با استعارات است دیده میشود: فی موضع الشطرنج و ما فيه من الحكم قيل هو عقلان متجادلان و جيشان متقابلان تجمعهم رقعة الجلود الشبيهه ببقعة الوجود، ضعوا مند لافي غاية التحرير للخيل و الرجل و الملك و الوزير يناظرون بالدرج و الدقايق موزونون بميزان الحقائق. اینک نخستین ابیات منظومه شطرنجیه: «الشاه لا يحضر عند الشاه ×× لانها من اعظم الدواهي / و الرخ لايولج فى المضايق ×× اذ ذالک بالطيور غير لائق/ و العقد كالبيدق فى التحصين ×× و ضربة الفرزين كالبکمين/ كذا اعتضاد الشاه للفرزان ×× موعظة في السير، للسلطان. پایان: قدر زوه للهدى متالا ×× ان الحكيم يضرب الا مثالا/ و هذه خاتمه الارجوزه ×× و ما حوت من حكم عزيزه»، قصیدهای کوتاه از حسام الدین عیسی بن سنجر بن بهرام اربلی المولد و عامری النسب، ابیاتی از نابغه جعدی، ابوالحسن علی بن نبیه؛ کاغذ: فرنگی، جلد: تیماج سبز، 14ص (367-380)، 21 سطر، اندازه: 17/5×31سم [ف: 10 - 1025]