شرایع الاسلام (ترجمه)

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8015 آغاز: برگ اول نونویس: بسمله ... (وصالی) حبيبه المجتبى و اصطفا على كافة السرسل [كذا] و سائر الانبیاء و شكر الوالي على الشأن ... [پس از تحمیدیه] این رساله ایست در فقه مذهب حق ائمه معصومین علیه السلام بزبان فارسی فراهم آورده اند از کتب فقها دین و علمای متقین بر پنج کتاب و در آن سی و دو باب است. اول در احکام آبها ... موجود قدیمی: ... پوشیدن و صاحب نوبت معلوم نباشد. دوم جماع، پس اگر جماع کند در فرج زن و محاذی هم شود موضع ختانان ... [وصالی] می‌شود غسل و اگر جماع کند در دبر زن و انزال نکند واجب می‌شود غسل بر اصح و آن مذهب شیخ بود در مبسوط و سید مرتضی؛ انجام: و مستحب بود عطیه بذی رحم و مؤکد بود در والد و ولد و تسویه میان اولاد در عطیه و مکروه بود رجوع نمودن هر یک از زوجین بر صاحب خود در هبه بمذهب شیخ و ابن ادریس و مختار مصنف از برای روایت محمد بن مسلم متقدمه که حکم نموده امام علیه السلم بجواز رجوع در حق غیر ذی رحم و آن عام باشد ... ترجمه‌ای است از شرایع الاسلام محقق حلی که به دلیل افتادگی اول و آخر، مترجمش ناشناس مانده است. با توجه به خط و کتابت نسخه در قرن یازدهم و دوازدهم، این ترجمه دست کم در عصر صفوی یا پیش از آن انجام شده است. آنچه موجود است در این نسخه، دستخوش جابجایی اوراق شده و ابواب اصلی را بر هم زده است. با توجه به آنکه نسخه در حواشی تصحیح شده دشوار است آن را نسخه اصل بدانیم ولی از آنجا که برخی صفحات چنان حک و اصلاح شده که به نسخه‌های خط مؤلف می‌ماند، شاید خط مترجم و نسخه اصل باشد. از شرایع محقق حلی چند ترجمه نه چندان کهن متعلق به پس از عصر صفوی می‌شناسیم، از ایشان: 1. سید محمد بن حسن بیزه ای سبزواری، 2. عبدالصمد بن عاشور تبریزی به نام شاه سلیمان صفوی ترجمه در 1101ق در مدرسه سلیمانیه اصفهان موسوم به «سفینه توفیق» (مرحوم محمد علی تربیت نسخه آن را در تبریز دیده است)، 3. محمد کاظم مؤلف آیات احکام، ترجمه در گجرات به درخواست فتح علی خان بهادر دلاور جنگ، 4. آقا سید ابوالحسن فیروزآبادی به دستور محمد ولی میرزا شاه زاده قاجار و فرمانروای یزد، 5. ابوالقاسم بن احمد یزدی به دستور همو که در 18 جمادی الثانی 1243ق پایان یافته است. این شرح را مرحوم محمد تقی دانش پژوه در چهار مجلد تصحیح و منتشر کرد. به جز این باید از شرح دیگری موسوم به جامع الرضوی یاد کرد از عبدالغنی بن ابی طالب که در لکهنو سه بار چاپ شده است و نسخه‌ای نیز در مجلس دارد به شماره 7500 نیز در دانشگاه لس آنجلس ترجمه دیگری از شرایع موجود است که از شهر اصفهان به آنجا رفته است، نسخه‌ای که اینک در اختیار ماست دو مورد آخر که از عهد قاجار است نخواهد بود زیرا قرائن خط و کاغذ نشان می‌دهد کتابت آن در قرن یازدهم و دوازدهم انجام شده است. از ترجمه‌های مورد اول و دوم هم به دلیل معلوم نبودن نسخه‌های آنها اکنون اطلاعی در دست نیست. فقط می‌ماند ترجمه مورد سوم که نسخه‌ای در گوهرشاد دارد و باید با ترجمه ما سنجیده شود. من نسخه حاضر را با جامع الرضوی (نسخه 7500 مجلس) سنجیدم که آن نبود؛ خط: نستعلیق تحریری، کاتب = مؤلف، تا: قرن 11 و 12؛ رکابه‌دار، مصحح؛ با وقفنامه کتاب؛ جلد: مقوایی با روکش مشمایی، 238گ، 21 و 22 سطر، اندازه: 17×23/5سم [ف: 27/1 - 39]