شاهنامه

29. تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 716 آغاز: مقدمه منثور: افتتاح سخن آن به که کنند اهل کمال ×× به ثنای ملک الملک خدای متعال / پادشاهی که به پیرامن جاهش نرسد ×× از ازل تا بابد و صمت نقصان و زوال. مالک الملکی که در تدبیر ملک و ملکوت و تربیت عالم لاهوت و ناسوت بوزیر و مشیر و ظهیر و نصیر محتاج و مفتقر نگشت پادشاهی و سلطنت او را مسلم است ... اما بعد در این ایام که تاریخ هجری بهشت و بیست و نه رسیده است حضرت شاه و شاهزاده اعظم ... سلطان بن سلطان بن سلطان و الخاقان ... امیر زاده بایسنغر خان ... از شعف و اهتمامی که بکلام موزون و سخن گذاری مطبوع و دانستن اخبار و آثار پسندیده سلاطین بزرگوار دارد گاه گاهی بمطالعه شهنامه که فردوسی طوسی گفته است و در نظم آن در دری سفته است اشتغال می‌نمود هر چند شهنامه‌های متعدد در کتبخانه همایون معد بود اما چنانک مزاج نازک و طبع لطیف شه و شهزاده آنرا پسندیدی نبود ... اشارت همایون نافذ گشت که از چند کتاب یکی را مصحح ساخته مکمل گردانند ... و در دیباچه حکایت جمع آوردن باستان نامه که اصل شاهنامه است و جمعی شعرا که بنظم آن مشغول شدند تا آن زمان که بر فردوسی اتفاق کردند و تمام کردن فردوسی شهنامه را و حکایت حرمان و نومیدی او از سلطان محمود و ابیاتی که در شکایت از سلطان محمود گفته است با آنچ از احوال فردوسی استماع افتاده و جدولی که مجمل طبقات ملوک عجم از آن معلوم شود و شجره انساب ایشان از کیومرث تا یزدجرد کتابت کنند بنابر امتثال اعلی این دیباچه بدین سیاق مکتوب گشت ... شرح احوال حکیم فردوسی رحمة الله علیه ... ذکر اتمام شاهنامه و ابیاتی که فردوسی در شکایت گفته است ... اما وفات حکیم فردوسی در شهور سنه عشره و اربعه مائه بود رحمة الله علیه ... متن شاهنامه: بنام خداوند جان و خرد ×× کزین برتر اندیشه بر نگذرد؛ انجام: از این پس نمیرم که من زنده‌ام ×× که تخم سخن من پراکنده ام ... قد وقع الفراغ من تحریر هذه الکتاب الشریف ... سلطان سلاطین ... مالک رقاب ذوی الحرکة و السکون ... غیاث السلطنة و الدنیا و الدین بایسنغر بهادر سلطان خلدالله تعالی ملکه و سلطانه علی ید العبد الضعیف المفتقر الی رحمة الله الباری جعفر البایسنغری اصلح الله احواله فی الخامس من جمادی الاولی لسنه ثلاث و ثلاثین و ثمانمائه هلالیه و الحمد الله اولا و آخرا. این نسخه از شاهکارهای مسلم فن کتابت تذهیب و مینیاتورسازی است در تاریخ 829ق بنا به امر امیرزاده باسنغرخان شاهزاده ادب پرور و هنرمند تیموری ضمن یک مقدمه منثور از چگونگی جمع‌آوری باستان نامه (شهنامه) و نام شعرای قبل از فردوسی طوسی که به سرودن آن اقدام کرده بوده‌اند و شرح احوال فردوسی طوسی و کیفیت حرمان و نومیدی او و جدولی از طبقات پادشاهان عجم به خلق این اثر زیبای جاودانی شروع و به دست کاتب نامی جعفر البایسنغری (خطاط مشهور جعفر التبریزی) که لقب بایسنغری را به پاداش خصایص و فضایل هنری خویش از شاهزاده مزبور دریافت نموده و بدین نام مفتخر شده بود، کتابت و به خامه هوش‌ربای مذهبان و نقاشان چیره دست تذهیب و تصویر و به یادگار از نمونه‌های هنر حقیقی نیاکان ما ایرانیان باقی مانده؛ خط: نستعلیق خوش، کا: جعفر بایسنغری تبریزی، تا: 833ق؛ مجدول مذهب، سر حکایات در کتیبه‌های مستطیل شکل مذهب مرصع، چهار صفحه از اول و دو صفحه از پایان کتاب متن و حاشیه مذهب مرصع مزدوج ممتاز و بسیار دلفریب و زیبا، دارای 22 مجلس مینیاتور آبرنگ ممتاز، در جشن‌های دو هزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران اقدام به چاپ و طبع این نسخه گردید و به سلاطین و روسای جمهور و ایران شناسان و دیگر شخصیت‌های علمی و فرهنگی و سیاسی مدعو در جشن مزبور هدیه شد؛ مهر: «سلام علی ابراهیم 1223»، «عبده الراجی حسنعلی 1323»؛ کاغذ: خانبالغ نخودی، جلد: مقوای روکش تیماج قابسازی سوخت مذهب، 700ص، 31 سطر، اندازه: 26×38سم [ف: 4 - 840]