سر الاسرار و روح الارواح

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2996/1 آغاز: ثم ان جابر بن حیان رجع الى و قال لى اراک قد تكلمت على جميع الامور الطبيعه با حسن كلام؛ انجام: و هذا علم قد اجزته لک فانعم به سعيداً انشاءالله ... این اثر که زیر عنوان «مقاله الصناعة» از کتاب سرالاسرار و روح الارواح ابونصر فارابی در نسخه حاضر درج شده است، مقاله‌ای است کوتاه در بیان اسرار کیمیا، و اینکه چگونه با شناختن آن اسرار می‌توان به هدف غایی عالم هستی، و تمامی تجزیه و ترکیب‌ها، و بازگشت وجود به عدم، و عدم به وجود، و حلول صور در مواد پی برد. مؤلف آن بایستی یکی از شاگردان جابر بن حیان (200ق) باشد. زیرا مقاله چنین آغاز می‌شود: «ثم ان جابر بن حیان رجع الى و قال لى اراک قد تكلمت على جميع الامور ...»، و سپس سخن استاد را نقل می‌کند و بدین ترتیب در خلال بیان مطالب همواره گفتگویی بین استاد و شاگرد با عناوین «قال ... قلت» روی می‌دهد و در پایان مقاله نیز تعریف استاد را در حق خودش آورده است. بنابراین انتساب مقاله به فارابی درست نیست، و در لیست آثار فارابی هم کتابی تحت عنوان سر الاسرار وجود ندارد. کتب دیگری نیز با همین عنوان به چشم می‌خورد که مؤلفان آنها با ابن حیان همدوره نیستند؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا؛ مجدول؛ کاغذ: هندی نخودی، جلد: مقوایی، روکش گالینگور لاجوردی، 7گ(4ر-10پ)، 19 سطر (14×27)، اندازه: 21×34سم [ف: 14 - 104]