نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

سخن عالی

پدیدآور اثر: عالی شیرازی، محمد
/m/168927
کتابخانه و مخزن نگهداری: دانشگاه
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 3772

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح ✓
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
قرن 11
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 1 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نستعلیق
تعداد برگ و سطر:
152 برگ • 15 سطر
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
12×22سم
کاغذ و جلد:
<!-- page: 983 --> هندی • تیماج مشکی

آغاز نسخه

منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« حمد و شکر او را که هر چه هست اوست ×× دام هستی حلقه وار ازهای و هو است / لاو الا مایه هر قید شد ×× تار و پود از بهر دام صید شد »

انجام نسخه

« یعنی اینجا من عمل کردم بذات ×× معتبر نبود تعدد در صفات چنین است عنوانهای که در نسخه ما دیده می‌شود: 1. تمثیل استعاذه از شیطان، 2. بیان حصول سعادت نفس از معرفت ذات و شآمت ذمایم خصال و قبح مآثر شهوات، 3. تمثیل نیک پنداشتن بد و اصلاح فاسد، 4. نکوهش فروختن دین به دنیا، 5. تمثیل تحصیل کام به حیله و ایذای غیر به صفات رذیله، 6. انباء از فایده توکل و توسل به مبدای هر جزو و کل، 7. بیان وثوق به عنایت حق و ترک اضطراب و قلق، 8 تحدید اندازه عقل معاش و تحقیق حسن و قبح و تلاش، 9. بیان فضیلت اعتماد مرزوق بر رازق و عجز مخلوق در جنب قدرت خالق، 10. تموج غیرت الهی از بحر فیض نامتناهی، 11. تمثیل هبوط نفس به درک الاسفل ضلال و صعود آن به درجة الاعلی سعادت و حسن مآل، 12. بیان شرافت بالذات که در ایمان است و خساست بالطبع که در کفر و عصیان است، 13. تمثیل و خامت عاقبت از اشتباه و تأویل محرومی از مطلب دلخواه، 14. مدت شادمانی از امر موهوم و خسارت متفرع بر شعف از کام معدوم، 15. تمثیل مکاره ناشی از اغلاط و بیهودگی نشاط و انبساط، 16. ذم غفلت و حماقت که مایه مخافت است و آفت، 17. ... غافلان و کور باطنی جاهلان، 18. منع از تقدیم کار و ... از ترجیح فواید او ...، 19. توجه باطن بر تقید ظاهر ... قبول در آخر، 20. حکایت خرد زدان به تمثیل ارکان در بردن جان، 21. نهی از موانست با اناس ابلیس طینت و منع از معارضت مردم شیطان طبیعت، 22. حکایت وزیر و به طریق تمثیل و اشاره آیه کریمه «ان مع العسر یسرا»، 23. تأکید امید افاضه از حضرت فیاض و تشیید مبانی عبادت مبرا از اغراض، 24. حکایت ترک ظالم سراسر شقاوت به تمثیل دنیاپرستی عابدان ربانی در لباس عبادت، 25. ظهور شئون و صفات و نعت احوال کائنات، 26. تمثیل دشمن نوازی دوست و دوست گدازی که از اسرار اوست، 27. مذمت دنیای دون بر طبع وارون، 28. ... بی نیاز و مذلت بنده، 29. تحقیق شیمه کریمه بندگی و تدقیق در شیوه مرضیه پرستندگی، 30. تمثیل عبادت مستضعفان و عدم استقلال و استقامت ایشان، 31. اشاره بطاعت ناقص که ساقط از درجه اعتبار است و ایمای براین معنی به خلوص و ثبات استقامت، 32. تمثیل سفات ظاهرپرستان که مرجح مرجوح اند و بلاهت فطرت بدپستان که محسن مقبوح اند، 33. بیان حمق که نمودست بی‌بود و استحالت رویت بود بی نمود، 34. تمثیل احوال مخلصان که قهر را نیز لطف دانند و هرگز آرزوی مذاکرات نگردانند، 35. بیان لزوم را ...، 36. صفت عجز مخلوق در جنب قدرت خالق و احتیاج مرزوق به حضرت رازق، 37. بیان مثوبت و فضیلت انفاق به نیت شکر منعم علی الاطلاق، 38. تمثیل صیانت مال بادای زکوة و حسن مآل از وقوع آفات و عاهات، 39. ترغیب شیمه انفاق و ایثار و ترهیب از ذمیمه امساک و احتکار، 40. حکایت ترک بی دیانت بر سبیل تمثیل و بیان طول امل خام طمعان بخیل، 41. تحقیق مفهوم محبت و عشق بازی و تفریق عشق حقیقی و مجازی، 42. تمثیل حال ظالم پرستان از حکایت سلطان محمود و بیان قدر ناشناسی نعمت رب و دود، 43. تمثیل نکایت وساوس شیطان و هواجس جسمانی ناشی از نادانی و بادی از بدگمانی، 44. بیان وبال خیال فاسد و نکات سوء ظن حاسد، 45. بیان فطانت عاقبت اندیشان که «اتقوا من فراسة المؤمن» ایمائیست، 46. بیان زبان گشودن به سخن ناصواب و خانمان برباد دادن مانند حباب، 47. تمثیل سخن بی هنگام و به شآمت آن محروم شدن از مرام، 48. تمثیل مزیت عالم بر جاهل و بیان فایده ترک منازعه باطل، 49. تمثیل وخامت عاقبت که لازم اثر اوست چنانکه از فحوای «ولایحیق المکر الشی الاباهله»، 50. تمثیل رسواشدن کید خود به خود از ستمکار و یافتن خبر از عدل پروردگار، 51. تمثیل فزونی رحمت حق بر مرد عامل و شمول عاطفت بی نهایت بر متوکل، 52. بیان حقیقت توکل و فواید انابت و توسل، 53. شرح شعر معروف مولوی: «کور کورانه مرو در کربلا تا نیفتی چون حسین اندر بلا»، 54. تمثیل نجات چشم بصیرت بتوتیای توفیق از عشی و خروج از ظلم غوایت به نور هدایت «یهدی من یشاء»، 56. تشبیه تمتعات دنیوی به احلام و بی‌حاصلی مامولات از طمع خام، 57. حکایت به طریق تمثیل، 58. حکایت به طریق تمثیل، 59. تمثیل اجتماع صفات ذمیمه و ترتب نتایج قبیحه وخیمه، 60. بیان آنکه منشاء مفاسد نفوس ناقصان است و اتفاق جنایت موجب خسران هر دو جهان »
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 17 • صفحه 982 • ردیف 1
متن فنخا:
تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 3772 آغاز: برابر؛ انجام: یعنی اینجا من عمل کردم بذات ×× معتبر نبود تعدد در صفات چنین است عنوانهای که در نسخه ما دیده می‌شود: 1. تمثیل استعاذه از شیطان، 2. بیان حصول سعادت نفس از معرفت ذات و شآمت ذمایم خصال و قبح مآثر شهوات، 3. تمثیل نیک پنداشتن بد و اصلاح فاسد، 4. نکوهش فروختن دین به دنیا، 5. تمثیل تحصیل کام به حیله و ایذای غیر به صفات رذیله، 6. انباء از فایده توکل و توسل به مبدای هر جزو و کل، 7. بیان وثوق به عنایت حق و ترک اضطراب و قلق، 8 تحدید اندازه عقل معاش و تحقیق حسن و قبح و تلاش، 9. بیان فضیلت اعتماد مرزوق بر رازق و عجز مخلوق در جنب قدرت خالق، 10. تموج غیرت الهی از بحر فیض نامتناهی، 11. تمثیل هبوط نفس به درک الاسفل ضلال و صعود آن به درجة الاعلی سعادت و حسن مآل، 12. بیان شرافت بالذات که در ایمان است و خساست بالطبع که در کفر و عصیان است، 13. تمثیل و خامت عاقبت از اشتباه و تأویل محرومی از مطلب دلخواه، 14. مدت شادمانی از امر موهوم و خسارت متفرع بر شعف از کام معدوم، 15. تمثیل مکاره ناشی از اغلاط و بیهودگی نشاط و انبساط، 16. ذم غفلت و حماقت که مایه مخافت است و آفت، 17. ... غافلان و کور باطنی جاهلان، 18. منع از تقدیم کار و ... از ترجیح فواید او ...، 19. توجه باطن بر تقید ظاهر ... قبول در آخر، 20. حکایت خرد زدان به تمثیل ارکان در بردن جان، 21. نهی از موانست با اناس ابلیس طینت و منع از معارضت مردم شیطان طبیعت، 22. حکایت وزیر و به طریق تمثیل و اشاره آیه کریمه «ان مع العسر یسرا»، 23. تأکید امید افاضه از حضرت فیاض و تشیید مبانی عبادت مبرا از اغراض، 24. حکایت ترک ظالم سراسر شقاوت به تمثیل دنیاپرستی عابدان ربانی در لباس عبادت، 25. ظهور شئون و صفات و نعت احوال کائنات، 26. تمثیل دشمن نوازی دوست و دوست گدازی که از اسرار اوست، 27. مذمت دنیای دون بر طبع وارون، 28. ... بی نیاز و مذلت بنده، 29. تحقیق شیمه کریمه بندگی و تدقیق در شیوه مرضیه پرستندگی، 30. تمثیل عبادت مستضعفان و عدم استقلال و استقامت ایشان، 31. اشاره بطاعت ناقص که ساقط از درجه اعتبار است و ایمای براین معنی به خلوص و ثبات استقامت، 32. تمثیل سفات ظاهرپرستان که مرجح مرجوح اند و بلاهت فطرت بدپستان که محسن مقبوح اند، 33. بیان حمق که نمودست بی‌بود و استحالت رویت بود بی نمود، 34. تمثیل احوال مخلصان که قهر را نیز لطف دانند و هرگز آرزوی مذاکرات نگردانند، 35. بیان لزوم را ...، 36. صفت عجز مخلوق در جنب قدرت خالق و احتیاج مرزوق به حضرت رازق، 37. بیان مثوبت و فضیلت انفاق به نیت شکر منعم علی الاطلاق، 38. تمثیل صیانت مال بادای زکوة و حسن مآل از وقوع آفات و عاهات، 39. ترغیب شیمه انفاق و ایثار و ترهیب از ذمیمه امساک و احتکار، 40. حکایت ترک بی دیانت بر سبیل تمثیل و بیان طول امل خام طمعان بخیل، 41. تحقیق مفهوم محبت و عشق بازی و تفریق عشق حقیقی و مجازی، 42. تمثیل حال ظالم پرستان از حکایت سلطان محمود و بیان قدر ناشناسی نعمت رب و دود، 43. تمثیل نکایت وساوس شیطان و هواجس جسمانی ناشی از نادانی و بادی از بدگمانی، 44. بیان وبال خیال فاسد و نکات سوء ظن حاسد، 45. بیان فطانت عاقبت اندیشان که «اتقوا من فراسة المؤمن» ایمائیست، 46. بیان زبان گشودن به سخن ناصواب و خانمان برباد دادن مانند حباب، 47. تمثیل سخن بی هنگام و به شآمت آن محروم شدن از مرام، 48. تمثیل مزیت عالم بر جاهل و بیان فایده ترک منازعه باطل، 49. تمثیل وخامت عاقبت که لازم اثر اوست چنانکه از فحوای «ولایحیق المکر الشی الاباهله»، 50. تمثیل رسواشدن کید خود به خود از ستمکار و یافتن خبر از عدل پروردگار، 51. تمثیل فزونی رحمت حق بر مرد عامل و شمول عاطفت بی نهایت بر متوکل، 52. بیان حقیقت توکل و فواید انابت و توسل، 53. شرح شعر معروف مولوی: «کور کورانه مرو در کربلا تا نیفتی چون حسین اندر بلا»، 54. تمثیل نجات چشم بصیرت بتوتیای توفیق از عشی و خروج از ظلم غوایت به نور هدایت «یهدی من یشاء»، 56. تشبیه تمتعات دنیوی به احلام و بی‌حاصلی مامولات از طمع خام، 57. حکایت به طریق تمثیل، 58. حکایت به طریق تمثیل، 59. تمثیل اجتماع صفات ذمیمه و ترتب نتایج قبیحه وخیمه، 60. بیان آنکه منشاء مفاسد نفوس ناقصان است و اتفاق جنایت موجب خسران هر دو جهان؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: قرن 11؛ با سرلوح؛ کاغذ: هندی، جلد: تیماج مشکی، 152گ، 15 سطر (8×17)، اندازه: 12×22سم [ف: 12 - 2760]