دیوان نیاز

تهران؛ ملی؛ شماره نسخه: 2072 آغاز: آغاز استقبال نیازی: یا صاحب القبة البيضاء على النجف ×× لما بانحناء ارض الطف لم تطف / ابن الحسين على الرمضاء منعفر ×× الخدين من اهل المكر و العنف (گ1پ) / ... یا شمر هذا الذى ربته فاطمة ×× و كان يحمله الهادى على الكتف (گ2) / بقية الله ان الارض قد ملئت ×× بالظلم و الجور و العدوان و انتصف؛ انجام: فسلام عليك ما تجلت ×× ضوء صبح و لاح بدرسما (گ22) شاعری با تخلص نیاز که به احتمال قوی ایرانی است، پانزده قطعه شعر عربی در ستایش خاندان پیامبر سروده و در این مجموعه نهاده است: 1. قصیده‌ای در 34 بیت در استقبال قصیده «یا صاحب القبة البيضاء» منسوب به ابن حجاج بغدادی (391ق). حسین بن حجاج سراینده اصل قصیده از مردم نیل است. نیل دیهی از بابل است که با جامعیین یکی شده در پایان سده پنجم بنام «حله» شهرت یافت. ابن حجاج شاعری خوش زبان متلک‌گو، شوخ، هجاگو است و به تصریح ابن شهر آشوب، ایرانی تبار است (معالم العلماءص 149). او شیعی متعهد بود ستایش اهل بیت و نکوهش دشمنانشان بسیار دارد. متن قصیده ابن حجاج در 64 بیت در ریاض العلماء (ج2ص14-17) به نقل از کتاب «در النضید فی تعازی الشهید» تألیف نیلی نسابه علی بن غیاث الدین عبدالکریم بن عبدالحمید نسابه نجفی استاد ابن فهد حلی (750-841) آورده شده است. چند شاعر نیاز ... تخلص در الذریعه (ج9ص1239) دیده می‌شود که گمان دارم سراینده این قصیده نیاز شیرازی باشد، 2. قصیده کافی با قافیه «کا» می‌باشد، آغاز: «يا ساكن الطف القلب يهواكا ×× ان غبت عنى فانی لست انساكا»، 3. قصیده‌ای است در ستایش صاحب الزمان: آغاز: «حقيقتا لفظ و انت له المعنى ×× فانت فی سرو فى علن معنا»، شعر تخلص آن چنین است: «و انی نیاز مادح لك لائذ ×× بجاهک فارحم عبدالائم بعنا»، 4. قصیده‌ای درباره حضرت زینب، آغاز: «لم أنس زينب اذقد القميص لها»، 5. قصیده لامیه 32 بیت نیز در ستایش است، آغاز: «أبد التم أم شمس الجمادی ×× و ليل الداج ام غسق القذال»، تخلص آن چنین است: «نیاز اضحى عبدقن ×× الى علیاک تهدید السؤال»، 6. قطعه‌ای با قافیه «له»، 7. قطعه‌ای با قافیه «دال»، 8 با قافیه «ب»، 9. قطعه‌ای 19 بیتی با قافیه «د» که تخلص «نیاز» دارد، شعر تخلص آن چنین است: «علی نیاز تعطف منة كرماً ×× يا من تردى باثواب المحاميد»، تخلص قصیده 10: «لنياز فاشفعوا يا سادتى فى غد عند ملیک مقتدر»، تخلص قصیده 11: «الیک لقدا هدی نیاز مدایحا»، تخلص قصیده 12: «علی نیاز تعطف يا أبا حسن»، تخلص قصیده 13: «ذاب قلب النیاز فاعطف علیه»، تخلص قصیده 14: «فانقذ نیازا یا بن عم محمد»، تخلص قصیده 15 چنین است: «وجد بفضلك يا ابن الاكرمين على نياز و اکنف له ...»، پس از 15 قطعه شعر یک قطعه نثر مسجع مقامه مانند، آمیخته با قطعاتی منظوم آمده است: آغاز: «تاقت نفسی الی زیارة ارض الغری، فركبت يعبوبا فى الجره ی جری و شیطا علی»؛ خط: نسخ خوش، بی‌کا، تا: قرن 12؛ کاغذ: نخودی، هندی، جلد: تیماج مخمل سرخ، 22گ، 14 سطر (7×14)، اندازه: 13/5×20/5سم [ف: 11 - 234]