نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

دیوان فیاض

/m/146751
کتابخانه و مخزن نگهداری: گلپایگانی
شهر و کشور: قم
شماره نسخه: 9070-60/10

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح —
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ —
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
بی‌تاریخ
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 2 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نستعلیق
تعداد برگ و سطر:
174 برگ • -
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
15×20سم
کاغذ و جلد:
کاغذ نامشخص • جلد نامشخص

آغاز نسخه

« نعت بیحد سزد آن واحد یکتای زمان را ×× که زیک حرف کن آورد پدیدار جهان را / او سمیع است و بصیر است و خبیر است و قدیم است ×× هر چه هستی همه از اوست زمین را و زمان را دیوان قصاید و اشعار شاعری است با تخلص «فیاض». اغلب اشعار او در توحید و نعت پیامبر و ائمه (ع) و برخی نیز در پند و اندرز می باشد. او در یکی از قصایدش در شرح حال خود می گوید: «خنگ خیال آر بزین ای پسر مرا ×× کافتاده باز به سر عزم سفر مرا / ریز رز ناب اگر تا کمر مرا ×× دیگر هوای هند نیاید بسر مرا / خاک وطن ببوی و چو مشک و عنبر دان ×× کامروز به ز خاک وطن نی مقر مرا / تا کی به خاک غربت و در سیر بر و بحر ×× دیگر بس است ما حصل بحر و بر مرا / سی سال عمر من به سیاحت گذشت و هیچ ×× جز رنج و درد و غصه نیامد ثمر مرا / موی چو قیر من بسیاحت چو شیر شد ×× غیر از دوامر سر نشد از وی اثر مرا»، شاعر در قصیده دیگر اشاره ای به توپ بستن حرم امام رضا (ع) به دست سربازان روس و شهادت ثقة الاسلام تبریزی کرده و می گوید: «شاها به سوی قبه الاسلام طوس بین ×× که چون ز ظالمین شده زیر و زبر مرا / به تبریز بین به ثقة الاسلام و همرهان ×× که چون بدار آمده با آن خطر مرا / شاها پی حمایت اسلام و شرع خویش ×× بفرست سروری که برد غم زبر مرا. و در جای دیگر گوید: صدر شعرا علی فیاضم ×× مداح ولی حی سبحانم». و در جایی می گوید: «شاها نظری بدین سگ مداح ×× فرما که شده است هند زندانم / لطفی بنما به بخش بر حالم ×× بنمای رها ز هند ویرانم / دور آمده از عیال و اطفالم ×× بیمار و نظار و عور و عریانم / در هند رسیده جان من بر لب ×× لطفی بنما ره خراسانم». از این اشعار برمی آید که شاعر از شاعران پارسی گوی بعد از مشروطه بوده و مدتی در هند به سر برده و آرزوی مراجعت به ایران داشته است »
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 15 • صفحه 690 • ردیف 2
متن فنخا:
2. قم؛ گلپایگانی؛ شماره نسخه: 9070-60/10 آغاز: نعت بیحد سزد آن واحد یکتای زمان را ×× که زیک حرف کن آورد پدیدار جهان را / او سمیع است و بصیر است و خبیر است و قدیم است ×× هر چه هستی همه از اوست زمین را و زمان را دیوان قصاید و اشعار شاعری است با تخلص «فیاض». اغلب اشعار او در توحید و نعت پیامبر و ائمه (ع) و برخی نیز در پند و اندرز می باشد. او در یکی از قصایدش در شرح حال خود می گوید: «خنگ خیال آر بزین ای پسر مرا ×× کافتاده باز به سر عزم سفر مرا / ریز رز ناب اگر تا کمر مرا ×× دیگر هوای هند نیاید بسر مرا / خاک وطن ببوی و چو مشک و عنبر دان ×× کامروز به ز خاک وطن نی مقر مرا / تا کی به خاک غربت و در سیر بر و بحر ×× دیگر بس است ما حصل بحر و بر مرا / سی سال عمر من به سیاحت گذشت و هیچ ×× جز رنج و درد و غصه نیامد ثمر مرا / موی چو قیر من بسیاحت چو شیر شد ×× غیر از دوامر سر نشد از وی اثر مرا»، شاعر در قصیده دیگر اشاره ای به توپ بستن حرم امام رضا (ع) به دست سربازان روس و شهادت ثقة الاسلام تبریزی کرده و می گوید: «شاها به سوی قبه الاسلام طوس بین ×× که چون ز ظالمین شده زیر و زبر مرا / به تبریز بین به ثقة الاسلام و همرهان ×× که چون بدار آمده با آن خطر مرا / شاها پی حمایت اسلام و شرع خویش ×× بفرست سروری که برد غم زبر مرا. و در جای دیگر گوید: صدر شعرا علی فیاضم ×× مداح ولی حی سبحانم». و در جایی می گوید: «شاها نظری بدین سگ مداح ×× فرما که شده است هند زندانم / لطفی بنما به بخش بر حالم ×× بنمای رها ز هند ویرانم / دور آمده از عیال و اطفالم ×× بیمار و نظار و عور و عریانم / در هند رسیده جان من بر لب ×× لطفی بنما ره خراسانم». از این اشعار برمی آید که شاعر از شاعران پارسی گوی بعد از مشروطه بوده و مدتی در هند به سر برده و آرزوی مراجعت به ایران داشته است؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، بی‌تا، 174گ، اندازه: 15×20سم [ف: 4 - 1919]