دیوان عصمت بخاری

6. مشهد؛ رضوی؛ شماره نسخه: 4719 آغاز: حنا من هموم الاشتیاقی ×× و ذاب القلب [ریختگی دارد]؛ انجام: منم ز دولت رندی بعاشقی مشهور ×× گرفته دامن یار و زغیر کرده نفور از خواجه عصمة الله بخاری استاد بساطی سمرقندی است که در قصاید خود گاه «نصیری» و گاه «عصمت» تخلص می‌کرده و در غزل‌ها از نام «عصمت» که کوتاه‌تر و متناسب‌تر با غزل است استفاده کرده است. مشتمل است بر رساله‌ای عاشقانه به نثر و نظم که محتشم کاشی رساله جلالیه خود را به تقلید آن ساخته است، و قصاید و غزلیات و مقطعات. قسمت اعظم قصاید این دیوان در مدح نصیرالدین سلطان خلیل بن میرانشاه ابن تیمور گورکان است و بقیه در مدح یا مرثیه کسانی که نامشان در ابیات ذیل آمده است: «گفت روز ماتم شاه سلیمان رفعتست ×× شهریار ملک و ملت خسرو گردون پناه / شاه دین تیمور نویان آن سرافرازی که شد ×× عالمش زیر نگین بی منت خیل و سپاه / سلطان شرع کامل دین عبدالاول آنک ×× خاکش بچشم اهل حقیقت چو توتیاست / سلطان ابوالمفاخر جوکی امام عهد ×× کاروبار ملک کرده چو غلمانش اتباع / والی عالی غیاث الدین ابوالفتح آنجناب ×× کز برای نعل پیش سم اسبش آفتاب / گوید از اوج فلک یالیتنی کنت تراب ×× شاه ابراهیم سلطان آنکه بارای صواب / تا بشاهی بر سریر فارس شد مالک رقاب ×× خطه شیراز را با مصر و شام است این خطاب / والی عالی جناب مفخر دین شاهرخ ×× آن چو فریدون هزار بنده دربان او / مغیث ملت و دین بایسنقر آنکه سزد ×× هزار قیصر و دارا کمینه چاکر او / شاه دین سلطان نظام الملک یحیی کافتاب ×× خواهد از نعل سمندش تاج و افسر ساختن / آفتاب دین ظهیر الدین الغ بیگ آنکه هست ×× سایه اقبال او فرخ تر از بال همای / رستم ثانی وزیر مملکت فیروزشاه ×× آصف خورشید فر دستور جمشید اقتدار / سعد دین خواجه خورشید لقا زنگی شاه ×× زیب و آرایش دیوان و دوات و دفتر / رستم ثانی نظام الملک محراب آنکه هست ×× پرتو خورشید قدرش دمبدم در ازدیاد / بوالمکارم خواجه اعظم نظام الدین علی ×× آبروی مسند دولت وزیر بن الوزیر / نیر اعظم مغیث الدوله یحیی کز شکوه ×× شوکت دارا ببر دو حشمت سنجر شکست»، با یک قصیده در توحید که حکایت از تشیع او می‌کند و مسمطی در منقبت امام هشتم شیعیان که این بیت از آنجاست: «سلطان هشتمین علی موسی رضا ×× کاندر بر زمانه تنش روح دیگرست»؛ خط: نستعلیق، بی‌کا، تا: اواخر قرن 9؛ افتادگی: آغاز؛ مجدول، در صحافی ترتیب آنها به هم خورده و سقطاتی هم دارد، با یک بحر طویل مختوم به مدح میرزا بایسنقر و یک مثنوی عارفانه در مقامات سلطان ابراهیم ادهم که اول و آخر آن افتاده است و جمعاً در حدود شش هزار بیت است. قصایدی که در نعت رسول اکرم (ص) و منقبت مولای متقیان سروده شده با قصیده نسب‌نامه شاعر که در ضمن آن خود را از اولاد جعفر بن ابی طالب معرفی کرده. از آن قصیده است: «گرچه گمنامست عصمت لیکن از روی نسب ×× هم ز آل جعفرست و هم ز نسل مرتضی / زینب زهرا چو شد با نور جعفر هم فراش ×× زان علی را زینتی شد کوست اصل نسل ما / زان نصیری نصرت دین میکند کز یکطرف ×× نسبتش با زمره انصار دارد انتهی / نیست حد صد چو من کاندر صف آزادگان ×× لاف فرزندی زنم با دودمان مصطفی»؛ واقف: نایینی؛ کاغذ: نخودی، جلد: تیماج مشکی، 231گ، 15 سطر (9/3×16/2)، اندازه: 14/5×22/2سم [ف: 7 - 469]