خلاصة الطب

6. تهران؛ ملک؛ شماره نسخه: 4226/4 آغاز: بسمله. حمد و سپاس و ثنای بیقیاس خالقی را سزد که بامرکن فیکون طبقات سماوات ... اما بعد چنین گوید مولانا؛ انجام:... پنج شیشه عسل مصفی، سه وزن ادویه می‌باید. تمت رسالة خلاصة الطب فی یوم 22 صفر-منقول عنه قابل اصلاح نبود. امید که با کتاب مصححی مقابله شود. نام کتاب در دیباچه آمده ولی نام نگارنده با عنوان سراج العلماء، راسخ العلماء، سراج العلم و الیقین یاد شده؛ از ناشناس، که در آغاز نسخه از وی به: مولانای اعظم، کامل، رئیس الحکما و مفخر الاطبا سراج العلما راسخ العلم و الیقین (ق) یاد شده است. کهن‌ترین نسخه شناخته شده آن نوشته 1063ق (نسخه ها 530/1) است ولی نثر و روش نگارش آن نشان می‌دهد که از آن تاریخ بسیار کهن‌تر است. نسخه‌های آن با یکدیگر جدایی دارند. نسخه در دست در پنج «بخش» است، و هر بخش در چند «باب» و «فصل»هایی. بخش نخستین در هجده «باب»: 1. بیماری که مادی باشد چند است و نشان هر یک، 2. فرق میان بیماریی که از ماده بود و امتلا، 3. اندر آنکه امتلا از چند گونه بود، 4. نشان‌ها که خبر دهد از بیماری، 5. نشان‌ها که نیک بود از بیماری ...، 10. تدبیر باز داشتن مضرت‌ها، 18. اندر تدبیر مسافران. بخش دوم در علاج بیماری‌ها از سر تا پا، در سی باب: 1. سرسام و درد سر گرم، 2. اندر سرسام و درد سر سرد، 3. مالیخولیا، 4. غفلت و فراموشی، 5. سکته، 10. تشنج، 15. بیماری دهان و زبان و دندان و حنجره و حلق، 20. انواع قولنج، 25. یرقان، 30. نقرس، بخش سیم در تب‌ها دو باب: 1. انواع تبها و علاج آن، 2. اندر انواع آبله و حصبه. بخش چهارم، اندر علاج ریشها و جراحت ها و آماس، در یازده «باب»: 1. آماس کردن، 5. جرب و خارش، 10. جراحت، 11. اخا (؟) در عضوی. بخش پنجم در مجر (؟) و زهرها و زینت سه «باب»: 1. مجر، 2. زینت، 3. علاج زهرها؛ خط: نستعلیق، کا: محمد حسن بن ملاعلی، تا: 26 ربیع الاول 1080ق؛ کاغذ: فستقی، 132گ (6پ-137پ)، اندازه: 10/2×21/2سم [ف: 7 - 287]