خطبه

1. تهران؛ مجلس؛ شماره نسخه: 8890/5 آغاز: اسماؤه مساعدت نموذ بعد از رسیدن به عرصه گجرات بر سبیل مسارعت به زمین بابرکت و ولایت با فصول و ابواب دارالملک دولت آباد آمده شد؛ انجام: و قال الله سبحانه اعوذ بالله من الشيطان الرجيم ولله على الناس حج البيت من استطاع اليه سبيلا.وليكن هذا آخر ما جمعناه من الخطب و قد وقع الفراغ من كتابته مصححا فی اول جمادی الاخرة سنه ثمان و سبعين و سبعمائه و الرجاء واثق ان يصل الى من يعرف قدره ويرفع ذكره. انجامه: «و بعد هذه التحرير منه انتقل فی تاريخ ليلة يوم الثلثاء عشرين شهر ذى القعده سنه سبع و خمسین و ثمانمائة والله المستعان و اليه التفويض و علیه التكلان و صلى الله على خير خلقه محمد و آله و صحبه اجمعين الطيبين الطاهرين و الحمد لله رب العالمين» و در حاشیه آن: «هذه النسخة المباركة الشريفه ... و التحرير المغشوشة العبد الضعيف المحتاج الى رحمة الملک المعين نواب ... مسعود المعروف بصادق القول ... (پارگی دو کلمه)». خطبه‌های جمعه ساخته اول جمادی الثانی 778ق. مؤلف در زمان ابوالمظفر حسن گانگو علاءالدین بهمن شاه (748-759ق) و محمد شاه اول (759-776ق) از سلاطین بهمنی هندوستان عهده دار اقامه خطبه‌های نماز جمعه احسن آباد - پایتخت - بوده است. به همین مناسبت بعضی از این خطبه‌ها را در این کتاب جمع کرده است تا اثری از او باقی بماند. بخشی از مقدمه کتاب افتاده است و از نام مؤلف و کتابش اطلاعی نداریم. تا آن جا که جستجو کردم نسخه دیگری هم از کتاب نیافتم. در مقدمه می‌گوید: «بعد از رسیدن به عرصه گجرات بر سبیل مسارعت به زمین با برکت و ولایت با فصول و ابواب دارالملک دولت آباد آمده شد و در آن ایام ... سلطان اعظم علاءالدنیا و الدین ابوالمظفر بهمن شاه السلطان ... دولت آباد را مخیم عظیم گردانیده بود. اتفاق کرد مع از دولت آباد سمت دارالملک احسن آباد ... روان شوذ. بنده کمترین نیز در رکاب همایون در احسن آباد آمده و بر اندازه تعارف ارواح با اکابر علما و اشراف ملوک و انرا آشناییی که مقتضی روشناییی در امور دو جهانیست حاصل گشت و این حدیث بروایت بعضی دوستان مخلص بسمع اشرف حضرت سلطنت ... رسید و در اثنای این احوال خطیب حال دار الملک احسن آباد مریض شد و جمعه نزدیک بوذ روی بذین محب قدیم آورد و فرموذ که چند سال متواتر در شهر معتبر هراة یکجا بوذه ایم و حق نمک و جز آن در ذمه یکدیگر بسیار داریم جون الله درین غربت و بعد مسافت ملاقات روزی کرده طریق مرضی و سبیل متحسن آن باشد که در مهمات احوال ... استعانت از یکدیگر طلبیم و زمان اقامت خیر جمعه نزدیک شده باستعداد آن ترا مشغول بايذ شد. این محب در اجابت این سؤال بعذر پیش آمد و گفت که خواندن خطبه و اداء نماز جمعه کاری عظیم است علی الخصوص در محل تختگاه باذشاه ... و امثال این عذرها که بزعم این ضعیف مطابق واقع بوذ و بسیار گفته شد اما سید خطیب مرحوم به سمع قبول اصغا نفرود [نفرمود] ... و چون سید خطیب مرحوم بدین غایت مبالغت نمود بهمان استظهار که بر زبان مبارک او رفته بوذ التزام کرده آمد و خطبه هم از انشاء خود مرتب کرده یاذ گرفته شد و جون روز جمعه رسید متوکلا علی الله بر منبر برآمد خطبه خواند ... و در جمعه دیگر در اثناء هفته سید مرحوم بجوار حق پیوست و بادشاه دنیا پناه ... علاء الحق و الحقيقة و الدین و الدنیا ... در جمعه گذشته اداء خطبه و نماز جمعه ازین ضعیف به حضور معاینه کرده بوذ چون روز جمعه رسید این ضعیف را از بندگی تخت طلب آمد و شرف خاک بوس درگاه بارگاه جهان پناه حاصل شد و به مرحمت فرمان اعلی صادر گشت که شغل خطیر خطابت دارالملک احسن آباد بتو مفوض فرمودیم ... و بمرحمت از حضرت سلطنت جامه این شغل تشریف یافت ... و بنده کمترین به اقامت این خیر مشغول شد و در هر جمعه خطبه جدید مناسب وقت و زمان انشاء کرده می‌خواند [تا آن که] سلطان اعظم ... بجوار رحمت رحمان پیوست و خان اعظم ظفرخان ... بر تخت سلطنت نشست ... نام نامدار همایون ... ابوالظفر محمد شاه ... یافت ... و شغل خطابت دار الملک را هم بدین ضعیف مقرر فرموذ و بمراحم خسروانه مخصوص گردانید و تا حد بیست و چند سال در اقامت این خیر اقدام نموده آمد و درین مدة هیچ خطبه مکرر خوانده نشد بل که در هر جمعه بر اندازه استعداد ... عطبه دیگر انشا کرده خوانده گشت و از جمله خطب بعضی را که فرصت وفا کرد نسخه کرده آمد تا اثری از آثار این خطیب بر روی روزگار بماند ... و بیش از بدایت کتابت هر خطبه کیفیت مضمون آن خطبه متصل بارسی در قلم آورده شد»؛ بی‌کا، تا: سه‌شنبه 20 ذیقعده 857ق؛ افتادگی: آغاز؛ کاغذ: نخودی، جلد: میشن قهوه‌ای، 145گ (12ر-156پ)، ابعاد متن: 10/5×17/5، اندازه: 14/6×23/3سم [ف: 29/1 - 244]