نسخه آزمایشی پایگاه فهارس نسخه‌های خطی • دربردارنده بیش از ۷۶ هزار اثر و ۴۳۸ هزار نسخه خطی
شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
عنوان اثر:

الحساب

/m/119953
کتابخانه و مخزن نگهداری: دانشگاه
شهر و کشور: تهران
شماره نسخه: 952

نشان‌های نسخه‌شناسی و کالبدشناسی

اصل نسخه (دستخط مؤلف) —
حواشی به خط مؤلف —
تذهیب و سرلوح —
نگاره و نقاشی —
تصحیح‌شده (مصحح) —
دارای حواشی (محشی) —
سطور مجدول (جدول‌بندی) —
دارای رکابه (پای‌صفحه) —
مقابله و بلاغ ✓
چاپ عکسی / فاکسیمیله —

مشخصات کاتب و تاریخ کتابت

نام کاتب:
بی‌کاتب
تاریخ کتابت:
بی‌تاریخ
محل کتابت:
نامشخص
ردیف ثبت در مأخذ:
ردیف 34 (در فنخا)

ویژگی‌های مادی و ظاهری نسخه

نوع و اقلام خط:
نسخ
تعداد برگ و سطر:
40 برگ • 17 سطر
ابعاد و اندازه (سانتی‌متر):
12×18/5سم
کاغذ و جلد:
سپاهانی • تیماج مشکی کناره سرخ

آغاز نسخه

« الحمدلله حق حمده ... و بعد فان حساب الهند ترقد على تسعة احرف جعلت علامات للعدد من الواحد الى التسعة »

انجام نسخه

« ثم يعرف جذر المبلغ على الوجه المذكور الذى بيناه و حين انتهينا الى ههنا فلنختم الرسالة بهذا الباب و التوفيق و السعادة. و لله الحمد و المنة و منه التوفيق و المعونة. و الصلوة على نبيه محمد و آله اجمعين و حسبنا الله و نعم المعين. این رساله در سه بخش است: صحاح در 8 باب، کسور در 11 باب، کسورستینی در 6 باب. در ضرب مرکبات یا چند رقمی به جز راه معمول ضرب طول و توشیح و توشیح در جدول و اصفار نیز آورده شد. قاعده بدست آوردن جذر و کعب و قاعده سود و زیان و قاعده زکوة چندین سال (طریق ضرب و قسمت و طریق لوح بی آندو) نیز در آن یاد شد. در بخش سوم از عددها بر پایه شصت که در ستاره شناسی بکار میرود و جمع و تفریق و ضرب و قسمت و جذر و کعب آنها گفتگو گردید. خواجه طوسی جوامع الحساب على التخت و التراب به عربی دارد در سه باب که نباید این یکی باشد (ش 43 طوس) و رساله حساب شماره 99 آنجا هم این نیست »
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
در نسخه ما نویسنده در دنبال فصل 3 باب 8 بخش 1 باب 4 بخش 2 را نوشته پس سه باب نخستین بخش 2 در آن نیست آغاز فصل 1 باب 8 دنباله فصل 1 سه فصل 2 تا 4 باب 7 بخش 1 هم در آن دیده نمی‌شود نویسنده همه اینها را به هم پیوست گویا نسخه افتاده‌ای در دست داشته از روی آن نوشته، در گ 41پ پاره‌ای است از «مقاله فی معرفة بعد الآثار العلوية الكواكب عن مركز العالم» چنین است: «و لنفرض لبيانه ح موضع الناظر ... لخط ه ح فيكون ب ه ه ح بما به ب ح» با یک دائره بخط نستعلیق
یادداشت‌های انتقادی و تصحیحی فهرست‌نگار:
• این رساله در سه بخش است: صحاح در 8 باب، کسور در 11 باب، کسورستینی در 6 باب. در ضرب مرکبات یا چند رقمی به جز راه معمول ضرب طول و توشیح و توشیح در جدول و اصفار نیز آورده شد. قاعده بدست آوردن جذر و کعب و قاعده سود و زیان و قاعده زکوة چندین سال (طریق ضرب و قسمت و طریق لوح بی آندو) نیز در آن یاد شد. در بخش سوم از عددها بر پایه شصت که در ستاره شناسی بکار میرود و جمع و تفریق و ضرب و قسمت و جذر و کعب آنها گفتگو گردید. خواجه طوسی جوامع الحساب على التخت و التراب به عربی دارد در سه باب که نباید این یکی باشد (ش 43 طوس) و رساله حساب شماره 99 آنجا هم این نیست
فنخا مشخصات مأخذ و استناد فهرست‌نگاری:

فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.

جلد 12 • صفحه 991 • ردیف 34
متن فنخا (مأخذ نسخه خطی):
34. تهران؛ دانشگاه؛ شماره نسخه: 952 آغاز: الحمدلله حق حمده ... و بعد فان حساب الهند ترقد على تسعة احرف جعلت علامات للعدد من الواحد الى التسعة؛ انجام: ثم يعرف جذر المبلغ على الوجه المذكور الذى بيناه و حين انتهينا الى ههنا فلنختم الرسالة بهذا الباب و التوفيق و السعادة. و لله الحمد و المنة و منه التوفيق و المعونة. و الصلوة على نبيه محمد و آله اجمعين و حسبنا الله و نعم المعين. این رساله در سه بخش است: صحاح در 8 باب، کسور در 11 باب، کسورستینی در 6 باب. در ضرب مرکبات یا چند رقمی به جز راه معمول ضرب طول و توشیح و توشیح در جدول و اصفار نیز آورده شد. قاعده بدست آوردن جذر و کعب و قاعده سود و زیان و قاعده زکوة چندین سال (طریق ضرب و قسمت و طریق لوح بی آندو) نیز در آن یاد شد. در بخش سوم از عددها بر پایه شصت که در ستاره شناسی بکار میرود و جمع و تفریق و ضرب و قسمت و جذر و کعب آنها گفتگو گردید. خواجه طوسی جوامع الحساب على التخت و التراب به عربی دارد در سه باب که نباید این یکی باشد (ش 43 طوس) و رساله حساب شماره 99 آنجا هم این نیست؛ خط: نسخ، بی‌کا، بی‌تا؛ مقابله شده، در نسخه ما نویسنده در دنبال فصل 3 باب 8 بخش 1 باب 4 بخش 2 را نوشته پس سه باب نخستین بخش 2 در آن نیست و آغاز فصل 1 باب 8 و دنباله فصل 1 و سه فصل 2 تا 4 باب 7 بخش 1 هم در آن دیده نمی‌شود و نویسنده همه اینها را به هم پیوست گویا نسخه افتاده‌ای در دست داشته و از روی آن نوشته، در گ 41پ پاره‌ای است از «مقاله فی معرفة بعد الآثار العلوية و الكواكب عن مركز العالم» و چنین است: «و لنفرض لبيانه ح موضع الناظر ... لخط ه ح فيكون ب ه ه ح بما به ب ح» با یک دائره و بخط نستعلیق؛ کاغذ: سپاهانی، جلد: تیماج مشکی کناره سرخ، 40گ (1پ-40ر)، 17سطر (7×12/5)، اندازه: 12×18/5سم [ف: 4 - 886]