شناسنامه کالبدشناسی نسخه خطی
پیوند کوتاه:
/m/101369
نشانهای نسخهشناسی و کالبدشناسی
اصل نسخه (دستخط مؤلف)
—
حواشی به خط مؤلف
—
تذهیب و سرلوح
✓
نگاره و نقاشی
—
تصحیحشده (مصحح)
—
دارای حواشی (محشی)
—
سطور مجدول (جدولبندی)
—
دارای رکابه (پایصفحه)
—
مقابله و بلاغ
—
چاپ عکسی / فاکسیمیله
—
مشخصات کاتب و تاریخ کتابت
- نام کاتب:
- رضا قلی سرابی
- تاریخ کتابت:
- 1275ق (1275 هـ.ق)
- محل کتابت:
- نامشخص
- ردیف ثبت در مأخذ:
- ردیف 5 (در فنخا)
ویژگیهای مادی و ظاهری نسخه
- نوع و اقلام خط:
- نستعلیق، نسخ
- تعداد برگ و سطر:
- 488 برگ • 19 سطر
- ابعاد و اندازه (سانتیمتر):
- 23×36/5سم
- کاغذ و جلد:
- اصفهانی نخودی رنگ آهار مهره • مقوای روغنی بوم مشکی مذهب
آغاز نسخه
منطبق بر آغاز اثر (در مأخذ: «برابر»)
« بسمله. الحمدلله الذی جعل الارض مهاداً و الجبال اوتاداً. مبداء هر کلام بنام ناظمی سزد که بانی نزهت سرای جهانست و سپاس بیقیاس خداوندیرا رسد که اساس این بلند کریاس را بیواسطه و مقیاس بر پا داشت ... امروز که خاتم سلطنت در انگشت و مقالید خلافت را در مشت دارد ... و ذات همایونش منطوی و ملفوف بل منتشر و مکشوفست فضلش ماده عفو ذلت و خشمش مجرد از اغراض شهوت عدلش برزخ ما بین رأفت و سطوت ... گوهر تاجداری گوهر افسر شهریاری ... السلطان ابن السلطان ابن السلطان و الخاقان ابن الخاقان ابن الخاقان ... محمد شه ... و بعد چون درین عهد فیروزی مهد از یمن توجهات جناب جلالتماب اجل ... محى الشريعه و عارف بالحقيقه ... حاجی میرزا آقاسی مدظله و ادام عمره ممالک محروسه ایران صانها الله تعالى ... رشک روضه رضوان گردیده ... بنا بفرمایش ایشان این مختصر نسخه سمت تحریر پذیرفت ... »
انجام نسخه
« فصل هفدهم در بیان کوروپ چند که اسپرات مینامند و این دو قسمت است یکی از اسپراد برال مینامند یعنی اسپراد شمالی و جزایر مشهور آن ... و دیگری اسپراد جنوبی ... رودخانه و غیره کل ممالک آسیائی در جدول مرقوم است. جدول رودخانههای کل ممالک آسیائی ... جدول تجارت آسیائی آنچه بخارج میرود. جوز - قرنفل - دارچین - فلفل - قهوه - برنج - قلع - طلا - الماس - مروارید - شیر ماهی - آشیانه طیور - چوب صندل - چوبهای قیمتی دیگر - نیل - شمع موم سفید - شکر - پنبه - توتون - چوب آلات جهة بنا - کافور - کهربای سفید - زغال سنگ - گندم - اسب - پارچه ابریشمی - روغن ماهی - پارچه پشمی - کاسه لاک پشت - نارچیل. آنچه از خارج میآوردند - تریاک - نمک - کرباس - پارچه حریر - چینی آلات - میز - اسلحه - باروت - صابون - روغن زیتون - شراب و عرق - امتعه فرنگستان. پایان کتاب: بعد از تحریر این کتاب که حسب الحکم مستطاب شرف اتمام پذیرفته این سه قصیده غرا را در مدح اعلیحضرت ... ناصرالدین شاه قاجار کمترین چاکر درگاه رضاقلی تاریخ نویس جسارت عرض نموده تحریراً فی شهر جمادی الاخر سنه خمس و سبعین بعد المأتین و الالف من الهجرة النبویه علی هاجرها آلاف التحية 1275. مطلع قصیده اول: ای بود تو وجود تو چون مهر و چو پرتو ×× روی تو دهد بر فلک آئینه گون ضوء؛ مطلع قصیده دوم: ای ناصرالدین خسرو الله نگهدارت ×× هر جا که شوی خوش باد امسال تو از پارت؛ مطلع قصیده سوم: ای جوانمردی و جهانداری ×× بر همایون وجودت ارزانی؛ مطلع غزلی: امسال مرا سال رسیده است به پنجاه ×× نی پیر جوانم ز فر ناصر دین شاه / بخت تو جوان ماند و اقبال تو جاوید ×× این است دعایم همه شب وقت سحرگاه »
مهرها، یادداشتهای تملک و وقفیات نسخه
مهر و چو پرتو ×× روی تو دهد بر فلک آئینه گون ضوء
مهر: ناصرالدین شاه قاجار
فوائد و رسائل مندرج در نسخه:
رضاقلی سرابی از اهالی سراب آذربایجان فرزند مهدی قلی سرابی است که به کتابت کتب تاریخی اشتغال داشته
فنخا
مشخصات مأخذ و استناد فهرستنگاری:
فهرستگان نسخههای خطی ایران (فنخا)، به کوشش مصطفی درایتی، تهران، سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
جلد 11 • صفحه 215 • ردیف 5
متن فنخا:
5 تهران؛ سلطنتی؛ شماره نسخه: 841
آغاز: برابر انجام: فصل هفدهم در بیان کوروپ چند که اسپرات مینامند و این دو قسمت است یکی از اسپراد برال مینامند یعنی اسپراد شمالی و جزایر مشهور آن ... و دیگری اسپراد جنوبی ... رودخانه و غیره کل ممالک آسیائی در جدول مرقوم است. جدول رودخانههای کل ممالک آسیائی ... جدول تجارت آسیائی آنچه بخارج میرود. جوز - قرنفل - دارچین - فلفل - قهوه - برنج - قلع - طلا - الماس - مروارید - شیر ماهی - آشیانه طیور - چوب صندل - چوبهای قیمتی دیگر - نیل - شمع موم سفید - شکر - پنبه - توتون - چوب آلات جهة بنا - کافور - کهربای سفید - زغال سنگ - گندم - اسب - پارچه ابریشمی - روغن ماهی - پارچه پشمی - کاسه لاک پشت - نارچیل. آنچه از خارج میآوردند - تریاک - نمک - کرباس - پارچه حریر - چینی آلات - میز - اسلحه - باروت - صابون - روغن زیتون - شراب و عرق - امتعه فرنگستان. پایان کتاب: بعد از تحریر این کتاب که حسب الحکم مستطاب شرف اتمام پذیرفته این سه قصیده غرا را در مدح اعلیحضرت ... ناصرالدین شاه قاجار کمترین چاکر درگاه رضاقلی تاریخ نویس جسارت عرض نموده تحریراً فی شهر جمادی الاخر سنه خمس و سبعین بعد المأتین و الالف من الهجرة النبویه علی هاجرها آلاف التحية 1275. مطلع قصیده اول: ای بود تو وجود تو چون مهر و چو پرتو ×× روی تو دهد بر فلک آئینه گون ضوء؛ مطلع قصیده دوم: ای ناصرالدین خسرو الله نگهدارت ×× هر جا که شوی خوش باد امسال تو از پارت؛ مطلع قصیده سوم: ای جوانمردی و جهانداری ×× بر همایون وجودت ارزانی؛ مطلع غزلی: امسال مرا سال رسیده است به پنجاه ×× نی پیر جوانم ز فر ناصر دین شاه / بخت تو جوان ماند و اقبال تو جاوید ×× این است دعایم همه شب وقت سحرگاه
خط: نسخ و نستعلیق، کا: رضا قلی سرابی، تا: 1275ق؛ رضاقلی سرابی از اهالی سراب آذربایجان و فرزند مهدی قلی سرابی است که به کتابت کتب تاریخی اشتغال داشته؛ مهر: ناصرالدین شاه قاجار؛ کاغذ: اصفهانی نخودی رنگ آهار مهره، جلد: مقوای روغنی بوم مشکی مذهب، 488ص، 19 سطر، اندازه: 23×36/5سم [ف: 5 - 595]